Zapotrzebowanie na energię oraz składniki odżywcze u dzieci jest indywidualne, zależy od wieku, wagi, wzrostu oraz aktywności fizycznej dziecka. Niezbędne jest utrzymanie go na prawidłowym poziomie, w celu zapewnienia dziecku prawidłowego rozwoju oraz wzrostu organizmu. Jadłospis należy dobrać pod preferencje smakowe, to czym jedno dziecko będzie się zajadać, może okazać się „niedobre” dla innego, to co jest stałe dla wszystkich to odpowiedni bilans w diecie. W tym artykule rozpiszę jak obliczyć dobowy wydatek energetyczny u dzieci oraz w jakim udziale w diecie powinny zostać zawarte tłuszcze, białko i węglowodany.
Zapotrzebowanie energetyczne u dzieci:
1. U niemowląt od 6 miesiąca życia do 11 miesiąca przyjmuje się taki wzór:
TEE (kcal/dobę) = –152,0 + 92,8 × W (W - masa ciała (kg))
2. Wzór na PPM u dzieci:
Wiek: | Dziewczęta (kcal/doba) | Chłopcy (kcal/doba) |
1-2 lata | 30,4 × W + 703 × H – 287 | 28,2 × W + 859 × H – 371 |
3-9 lat | 15,9 × W + 210 × H + 349 | 15,1 × W + 74,2 × H + 306 |
10-17 lat | 9,4 × W + 249 × H + 462 | 15,6 × W + 226 × H + 299 |
18 lat | 10,4 × W + 615 × H – 282 | 14,4 × W + 313 × H + 113 |
W – masa ciała (kg); H – wzrost (m)
Współczynnik aktywności fizycznej PAL:
1. U dzieci w wieku do 3 lat przyjmuje się poziom aktywności fizycznej na poziomie 1,4 – wynik otrzymany po wykorzystaniu wzoru podanego w tabeli wyżej, mnożymy przez 1,4.
Zakładamy, że mamy 3 letnie dziecko, dziewczynkę, wzrost 97cm, masa ciała 14kg:
PPM = 15,9 × 14 + 210 × 0,97 + 349 = 775,3kcal/doba CPM = 775,3*1,4 = 1085,4kcal/doba
PPM – Podstawowa Przemiana Materii (energia potrzebna do podtrzymania funkcji życiowych);
CPM – Całkowita Przemiana Materii (całodniowy wydatek
energetyczny, uwzględniający aktywność fizyczną)
2. U dzieci w wieku 4-9 lat wskaźniki PAL 1,4; 1,6; 1,8
3. U dzieci 10-18 lat wartość PAL 1,6; 1,8; 2,0
W ocenie aktywności fizycznej PAL 1,4 – oznacza niską aktywność, wraz ze wzrostem wskaźnika, aktywność jest coraz wyższa, dlatego 2,0 oznacza bardzo dużą aktywność fizyczną:
1,4 – niska aktywność fizyczna, spacery, codzienna aktywność
1,6 – umiarkowana aktywność fizyczna, lekkie treningi sportowe 2-3 razy w tygodniu
1,8 – duża aktywność fizyczna, bardziej intensywne treningi, 3-4
2,0 – bardzo duża aktywność fizyczna, sportowcy, osoby trenujące codziennie
Składniki odżywcze w diecie dziecka, jak odpowiednio bilansować dietę:
1. Białko – budulec, niezbędny dla prawidłowego rozwoju, wzrostu i regeneracji
organizmu dziecka. Istotna jest nie tylko ilość białka w diecie, ale również
jego pochodzenie. Białko pełnowartościowe znajduje się w produktach
odzwierzęcych – mięso, ryby, jaja, nabiał. Niepełnowartościowe – strączki,
produkty zbożowe, orzechy. Istotne są obydwa rodzaje, różnią się składem oraz
przyswajalnością, z korzyścią dla zwierzęcych.
Zapotrzebowanie na białko u dzieci – różni się ono od wieku, płci oraz u starszych dzieci od aktywności fizycznej. Dzieci, które regularnie uprawiają sport potrzebują więcej tego składnika diety, niż te, które prowadzą tryb siedzący. Dokładną ilość niezbędną w diecie wylicza się procentowo, jednak bazowo dzieci potrzebują 0,9-1,3g/kg m.c./dobę. U dzieci poniżej 1 roku życia zalecane dzienne spożycie białka jest na poziomie 1,31g/kg m.c./dobę.
Dziewczynka 7 lat, 1450kcal/dziennie, dziewczynka waży 23,5kg, daje to ok.
85-95kcal z białka = 21,4-23,5g tego składnika odżywczego w diecie.
2. Tłuszcze – skoncentrowane źródło energii, dzielimy je na nasycone, jednonienasycone i wielonienasycone kwasy tłuszczowe. W organizmie wykorzystywane są do budowy komórek, pomagają rozpuszczać witaminy A, D, E i K, wspomagają prawidłowy rozwój układu nerwowego. Najważniejsze i najbardziej potrzebne to jedno- i wielonienasycone, to te których staramy się wprowadzić do diety jak najwięcej, ograniczeniu natomiast podlegają tłuszcze nasycone. Należy starać się zachować przewagę tych dobrych.
Zapotrzebowanie na tłuszcze u dzieci – u dzieci 6-11 miesięcy wynosi 30%-45% całkowitej energii z diety. Dzieci 1-3 lata: 35%-40%. Powyżej 3 roku życia, do 18 r.ż. 30-40%.
Oznacza to, że jeśli 5 letnia dziewczyna ma zapotrzebowanie na energię na poziomie 1400kcal, 560kcal powinno pochodzić z tłuszczów.
3. Węglowodany – źródło energii dla organizmu, niezbędne do prawidłowej pracy mózgu, układu nerwowego oraz pracy mięśni. Podział – cukry proste (monosacharydy) i złożone (disacharydy, polisacharydy i oligosacharydy). Szczególne znaczenie ma glukoza, skrobia i błonnik pokarmowy.
Zapotrzebowanie na węglowodany u dzieci - niemowlęta 6-11 miesięcy
45-50% energii z diety. Dzieci 1-18 lat 45-65% energii z całodniowego
zapotrzebowania.
Przykład: Chłopiec 8 lat, zapotrzebowanie energetyczne: 1800kcal, 900kcal z węglowodanów.
1g białka = 4kcal
1g węglowodanów = 4kcal
1g tłuszczu = 9kcal
W odpowiednim żywieniu dzieci bardzo ważnym aspektem jest również odpowiednie nawodnienie, aby pewne procesy mogły zachodzić prawidłowo np.: regulacja temperatury ciała, transport składników odżywczych, usuwanie produktów przemiany materii. Czynnikami wpływającymi na zwiększenie zapotrzebowania na wodę są również temperatura oraz wysiłek fizyczny, naturalnym jest picie większej ilości płynów przy upałach lub w trakcie intensywnego wysiłku fizycznego. Wystarczające spożycie wody (AI) dla poszczególnych grup wiekowych:
Wiek: | Dziewczęta: (ml/dobę) | Chłopcy: (ml/dobę) |
6-11 miesięcy | 800 – 1000 | 800-100 |
1-3 lata | 1250 | 1250 |
4-6 lat | 1600 | 1600 |
7-9 lat | 1750 | 1750 |
10-12 lat | 1900 | 2100 |
13-15 lat | 1950 | 2350 |
16-18 lat | 2000 | 2500 |
Odchudzanie u dzieci:
Jak wprowadzić odchudzanie u dziecka? Jeśli masa ciała dziecka wykracza poza normę, należy podjąć kroki. U dzieci odbywa się to inaczej niż u dorosłych, nie zależy nam na szybkiej utracie masy ciała, a procesie, który nie będzie zaburzać wzrostu i rozwoju dziecka, to bardzo ważne. Skupiamy się przede wszystkim na zmianie nawyków żywieniowych oraz stylu życia, najlepiej jeśli w proces są zaangażowani wszyscy domownicy, wtedy dziecko ma większą motywację i realną szansę na zmianę. Ale więcej o tym, w artykule dedykowanym odchudzaniu u dzieci. Proces odchudzania u dzieci najlepiej jest prowadzić pod kontrolą specjalisty.
Dlaczego dieta powinna być różnorodna?
W diecie bardzo ważne są również witaminy i minerały, dlatego ważne, aby w diecie pojawiały się owoce, warzywa, produkty pełnoziarniste, ryby, jaja, mięso - każda grupa produktów dostarcza do organizmu inne makro- i mikroelementy istotne dla zdrowia, poza energia, białkiem, tłuszczem i węglowodanami. Warto jednak raz w roku profilaktycznie badać krew dziecka, aby kontrolować stan jego zdrowia od środka, dokładnie tak jak u osób dorosłych. Jeśli pojawiają się niedobory, warto w pierwszej kolejności spróbować wyregulować je przez dietę.
Czasami ciężko nakłonić małych ludzi do jedzenie wszystkich
grup produktów: ryb, różnorodnych warzyw i owoców, orzechów – wtedy z pomocą przychodzą przepisy od nutribi, ciekawe kombinacje, wkomponowanie pewnych składników w danie, a czasami po prostu inny, nieoczywisty sposób podania.
Źródła:
https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2025/01/normy-02.01.pdf
Brzeziński M., Czerwonogrodzka-Senczyna A. (red. nauk.). Dietetyka
pediatryczna. Wyd. 1. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2025. ISBN:
978-83-01-24265-7.
