Wapń jest niezwykle ważnym składnikiem mineralnym. Jego odpowiednie spożycie w dzieciństwie zapewnia optymalną gęstość kości, tworząc magazyn na całe życie. Nie każdy wie, że mineralizacja kości jest procesem odbywającym się w znaczącym stopniu tylko do około 20. roku życia. Natomiast szczytowa masa kostna jest istotnym wyznacznikiem późniejszego ryzyka osteoporozy. Prognozuje się, że choroba ta może stać się głównym problemem zdrowia publicznego, dlatego profilaktyka jest tak ważna już od najmłodszych lat.
Osteoporoza, która dawniej była postrzegana jako naturalny element starzenia, dziś coraz częściej uznawana jest za chorobę mającą swoje początki już w dzieciństwie. To właśnie wtedy można skutecznie wspierać zdrowie kości poprzez odpowiednie żywienie i codzienne nawyki.
Jaką rolę pełni wapń?
Wapń jest podstawowym materiałem budulcowym kości i zębów. Kości stanowią jednocześnie magazyn wapnia dla całego organizmu.
Poza funkcją budulcową wapń bierze udział również w:
- przewodnictwie bodźców nerwowych,
- pracy mięśni,
- aktywacji niektórych enzymów,
- regulacji hormonalnej,
- krzepnięciu krwi,
- prawidłowej pracy serca i naczyń krwionośnych.
Co wpływa na zdrowie kości dziecka?
Istnieje szereg czynników, które wpływają na zdrowie kości. Jednym z nich jest odpowiednie spożycie wapnia w codziennej diecie, szczególnie u dzieci.
Znaczenie mają także:
- odpowiedni poziom witaminy D,
- równowaga między spożyciem wapnia i fosforu,
- ogólna jakość żywienia,
- prawidłowa masa i skład ciała,
- regularna aktywność fizyczna, np. spacery, bieganie, skakanie czy taniec.
Ile wapnia potrzebują dzieci?
Zalecane dzienne spożycie wapnia wynosi:
- 260 mg dla niemowląt,
- 700 mg dla dzieci w wieku 1–3 lat,
- 1000 mg dla dzieci w wieku 4–9 lat,
- 1300 mg dla dzieci i młodzieży w wieku 10–18 lat.
U dzieci do spełnienia rekomendacji wystarcza zazwyczaj włączenie 3–5 porcji produktów bogatych w wapń dziennie. Jednocześnie z badania PITNUTS 2024 przeprowadzonego przez Instytut Matki i Dziecka wynika, że aż 44% polskich dzieci po 1. roku życia spożywa zbyt mało wapnia.
Najlepsze źródła wapnia w diecie dziecka

Produkty mleczne
Najbogatszym źródłem dobrze przyswajalnego wapnia jest mleko i jego przetwory. Po pierwszym roku życia mleko i produkty mleczne dostarczają zwykle 70–80% wapnia w diecie dziecka.
Do dobrych źródeł wapnia należą:
- mleko,
- jogurt naturalny,
- kefir,
- maślanka,
- sery.
Jedna szklanka mleka (240 ml) dostarcza około 300 mg wapnia. Zawartość wapnia w mleku o obniżonej zawartości tłuszczu jest podobna jak w pełnotłustym, jednak w żywieniu dzieci najlepiej wybierać produkty naturalne, bez dodatku cukru i barwników.
Żółte sery, szczególnie sery podpuszczkowe, takie jak mozzarella, gouda czy parmezan, zawierają dużo wapnia, jednak ze względu na wysoką zawartość soli i tłuszczu powinny pojawiać się w diecie w umiarkowanych ilościach.
W pierwszym roku życia podstawowym źródłem wapnia dla zdrowych niemowląt jest mleko mamy lub — jeśli karmienie piersią nie jest możliwe — mleko modyfikowane odpowiednie do wieku dziecka.
Roślinne źródła wapnia
Niektóre produkty roślinne również zawierają znaczące ilości wapnia, jednak jego przyswajalność może być bardzo różna.
Na biodostępność wapnia z pokarmów roślinnych mają wpływ obecne w żywności szczawiany, fityniany oraz błonnik. Absorpcja frakcyjna wapnia z warzyw o wysokiej zawartości szczawianów, takich jak szpinak, buraki czy boćwina, jest mocno ograniczona i może wynosić zaledwie 5%. Dlatego mimo stosunkowo wysokiej zawartości wapnia nie są one uznawane za jego dobre źródła.
Znacznie lepiej przyswajalny wapń znajdziemy w:
- jarmużu,
- brokułach,
- kapuście pekińskiej,
- kapuście pak-choi,
- kalafiorze,
- sałacie.
Wchłanianie wapnia z tych warzyw może wynosić około 50%.
Dobrą biodostępność mają również:
- tofu wzbogacane wapniem,
- fortyfikowane napoje roślinne,
- jogurty roślinne wzbogacane wapniem,
- woda mineralna bogata w wapń.
Inne produkty roślinne dostarczające wapnia to:
- biała fasola,
- migdały,
- tahini,
- sezam,
- mak,
- suszone figi,
- morele,
- rodzynki,
- pomarańcze.

Co utrudnia wchłanianie wapnia?
Wykorzystanie wapnia z diety mogą ograniczać:
- szczawiany,
- fityniany,
- nadmiar błonnika,
- nadmiar fosforu obecnego w żywności wysokoprzetworzonej,
- nierozpuszczalne frakcje błonnika pokarmowego.
Do czynników wspierających wchłanianie wapnia należą natomiast:
- witamina D,
- laktoza,
- witamina C,
- niektóre aminokwasy,
- fosfopeptydy mleczne.
Czy dzieci powinny suplementować wapń?
Rutynowa suplementacja wapnia nie jest zalecana u zdrowych dzieci i młodzieży. Znacznie ważniejsze jest codzienne dostarczanie odpowiedniej ilości wapnia wraz z dietą.
Skutki niedoboru wapnia
Przewlekły niedobór wapnia może prowadzić do:
- krzywicy,
- zaburzeń mineralizacji i zmiękczenia kości,
- zwiększonego ryzyka złamań.
Najczęstszym objawem hipokalcemii, czyli zbyt niskiego poziomu wapnia we krwi, jest zwiększona drażliwość nerwowo-mięśniowa. Mogą pojawić się:
- drętwienie wokół ust,
- mrowienie dłoni i stóp,
- skurcze mięśni,
- niepokój i rozdrażnienie,
- drgawki,
- zaburzenia rytmu serca.
Dzieciństwo i okres dojrzewania to kluczowy moment dla budowania zdrowych i mocnych kości na całe życie. Odpowiednia podaż wapnia, dobrze zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna oraz właściwy poziom witaminy D wspierają prawidłową mineralizację kości i pomagają zmniejszyć ryzyko problemów zdrowotnych w przyszłości. Zarówno dieta tradycyjna, jak i odpowiednio zaplanowana dieta bezmleczna mogą dostarczać dziecku odpowiedniej ilości wapnia, jeśli na talerzu regularnie pojawiają się produkty będące jego dobrym źródłem.
Bibliografia:
Shertukde S i in. Calcium Intake and Metabolism in Infants and Young Children: A Systematic Review of Balance Studies for Supporting the Development of Calcium Requirements, Advances in Nutrition, 2022; 13, 1529-1553.
Golden N i in. Optimizing Bone Health in Children and Adolescents. Pediatrics, 2014; 134 (4): e1229–e1243.
Instytut Matki i Dziecka, Fundacja Nutricia (2025) Kompleksowa ocena sposobu żywienia dzieci w wieku od 5. m. ż. do 6. r. ż. badanie przekrojowe, ogólnopolskie 2024 rok - PITNUTS 2024.
Rychlik E. i in. Normy żywienia dla populacji Polski. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, 2024.
Lemale J. i in. Vegan diet in children and adolescents. Recommendations from the
French-speaking Pediatric Hepatology, Gastroenterology and Nutrition Group (GFHGNP). Archives de Pédiatrie. 2019; 26(7), 442–450.
Movassagh EZ i in. Vegetarian-style dietary pattern during adolescence has long-term positive impact on bone from adolescence to young adulthood: a longitudinal study. Nutr J, 2018; 17, 36.
Müller P. Vegan Diet in Young Children. Nestlé Nutrition Institute Workshop Series. 2020; 103–110.
Melina V., Craig W., Levin S. Position of the Academy of Nutrition and Dietetics:
Vegetarian diets. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. 2016; 116 (12),
1970–80.
Van Winckel i in. Clinical practice. Vegetarian infant and child nutrition. Eur J Pediatr.
2011; 170, 1489–1494
Baroni i in. Vegan Nutrition for Mothers and Children: Practical Tools for Healthcare
Providers. Nutrients. 2018; 11(1), 5.
Hsu E. Plant-based diets and bone health: sorting through the evidence. Current Opinion in Endocrinology, Diabetes & Obesity. 2020; 27(4), 248–252
