Przez okres życia płodowego dziecko pobiera i magazynuje dostarczane od matki makroelementy niezbędne dla prawidłowego rozwoju oarz zdrowia. Zasoby te wyczerpują się jednak ok. 6 miesiąca życia, dlatego należy dostarczyć ich poprzez odpowiednią dietę. Mleko matki lub mleko modyfikowane staje się wtedy niewystarczająco odżywcze dla dziecka, ponieważ wzrasta zapotrzebowanie na poszczególne składniki odżywcze. Należy zacząć wprowadzać do jego jadłospisu posiłki stałe, zwane inaczej uzupełniającymi, proces ten nazywamy rozszerzaniem diety. Często jest to bardzo wyczekiwany moment przez rodziców, ale również dość stresujący, jak to zrobić, aby zbudować zdrową relację z jedzeniem, aby dziecko było ciekawe smaków, a jego dieta była różnorodna i pełnowartościowa? Jaka metoda jest słuszna, od czego zacząć… Pytań jest bardzo dużo, w tym artykule wyjaśnię wszystkie najważniejsze aspekty rozszerzania diety.
Kiedy zacząć rozszerzanie diety?
Według wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia niemowlę do 6m.ż. potrzebuje wyłącznie mleka matki lub mleka modyfikowanego. Wciąż popularna jest teoria, aby dzieci karmione mieszanką rozpoczynały rozszerzanie diety po 4 miesiącu, jednak pamiętaj – niezależnie od metody karmienia, przez pierwsze 6 miesięcy życia Twojego dziecka podawaj wyłącznie mleko. Podawanie wody do przepajania to już rozszerzanie diety. Prawdopodobnie znajdzie się w Twoim otoczeniu osoba, która powie Ci, że w trakcie upałów należy podawać dziecku wodę, nic bardziej mylnego. Jeśli Twoje dziecko ma mniej niż 6m.ż., są upały, po prostu przystawiaj dziecko do piersi częściej, organizm matki sam się reguluje i dostosowuje – przy wysokich temperaturach, na początku karmienia, mleko matki jest bardziej wodniste, podczas krótkiego przystawienia do piersi dziecko się napoi. Mleko modyfikowane również zawiera dużo wody, dlatego dziecko karmione w ten sposób nie wymaga dopajania, możliwe, że niemowlę będzie jeść w takie dni częściej, mniejsze porcje. Ważną informacją jest to, że nie ma jednego momentu dla wszystkich dzieci, kiedy są już gotowe na rozszerzanie diety, zazwyczaj mówi się po prostu, że dziecko, które skończyło 6 miesiąc życia jest gotowe do rozszerzania diety, ale czy naprawdę, dziecko przekraczając tę granicę magicznie staje się gotowe? Nie. Jest to moment, w którym spora część dzieci już osiągnęła gotowość, ale czy stanie się to chwilę przed 6 m.ż., czy chwilę po, jest kwestią indywidualną, opiekun musi nauczyć się odczytywać oznaki gotowości. Zazwyczaj gotowość pojawia się między 17, a 26 tygodniem życia dziecka. Jeśli nie występuje do końca tego okresu, warto skonsultować się ze specjalistą. Rozszerzanie diety trwa do ok. 23 miesiąca życia dziecka. Oznaki gotowości do rozszerzania diety:
- umiejętność utrzymania stabilnej pozycji siedzącej, w krzesełku z podporem lub na kolanach opiekuna
- umiejętność stabilnego trzymania i prowadzenia głowy oraz szyi
- zanikanie odruchu wypychania językiem
- zainteresowanie jedzeniem
- dziecko potrafi złapać przedmiot i trafić nim do buzi

Jaką metodę wybrać?
Metoda tradycyjna
Zakłada podawanie zblendowanego jedzenia, rodzic karmi dziecko łyżeczką, dla wielu opiekunów jest to bezpieczniejsza opcja. Z czasem tekstura posiłków będzie się zmieniać, będą grudki, małe kawałki, aż w końcu posiłki, które nie są dodatkowo rozdrabniane. W tej metodzie należy pamiętać, że tempo oraz ilość nabieranego pożywienia należy dostosować do dziecka, aby zredukować ryzyko zadławienia, ważne jest też, aby czytać sygnały dziecka, jeśli dziecko odwraca głowę i odsuwa się od łyżki, oznacza to, że nie ma już ochoty kontynuować posiłku, aby zapobiegać zaburzeniom odżywiania, istotne jest szanowanie takich sygnałów. Wybierając tę metodę nie należy opóźniać wprowadzania kawałków, w 7 miesiącu życia dziecka już powinny pojawić się małe kawałki w posiłkach.
BLW – Baby Led Weaning (Bobas Lubi Wybór)
Założenia tej metody są takie, że od początku rozszerzania diety dziecko dostaje posiłki w kawałkach, dostosowanych do jego wieku, dziecko uczy się samodzielnego jedzenia. Metoda ta sprzyja poznawaniu tekstur pożywienia, dziecko uczy się gryzienia i żucia, co jest niezwykle ważne dla prawidłowego kształtowania się mięśni twarzy, a w przyszłości, będzie to mieć znaczenie dla rozwoju mowy. Z tym sposobem żywienia często wiążą się obawy o zadławienie, jednak ryzyko nie jest większe niż przy stosowaniu metody tradycyjnej. Dziecko uczy się jakie wielkości gryzów są dla niego dobre, samo reguluje tempo jedzenia, BLW wspomaga zachowanie w harmonii odczuwania głodu i sytości i zapobiega przejadaniu się u dzieci. WAŻNE! Mimo iż obecność opiekuna teoretycznie nie jest potrzebna przy posiłku, nie wolno zostawiać jedzącego dziecka samego nawet na moment, gdyby doszło do zadławienia niezbędna może okazać się natychmiastowa reakcja rodzica. Kiedy reagować zostało opisane w artykule dedykowanym pierwszej pomocy przedmedycznej u dzieci. Odróżnić trzeba gagging od zadławienia, dziecko może początkowo mieć lekki odruch wymiotny w związku z nowymi teksturami pożywienia, ale nie jest to coś, co zagraża jego życiu lub zdrowiu.
Metoda mieszana
Zawiera dwa wyżej opisane sposoby, moim zdaniem jest to złoty środek, dziecko uczy się tekstur, wypracowuje relację z jedzeniem, gryzie i żuje, ale nie ograniczamy się tylko do podawania kawałków oraz do samodzielnego.
Jakie produkty podać jako pierwsze
Dzieci z natury wybierają smak słodki, mleko, które piją od urodzenia jest słodkie, więc zaakceptowanie nowego pokarmu o tym smaku może być dla nich łatwiejsze, dlatego lepiej zaczynać od produktów wytrawnych, ale nie jest to obowiązek. Polecam rozpocząć od warzyw, zazwyczaj rodzice stawiają na marchewkę, brokuł, dynię. Jednak to od rodzica zależy co jako pierwsze dziecko dostanie - owoc, warzywo, kaszkę. Jeśli dziecko dobrze zareagowało na dany składnik, kolejny posiłek z jego udziałem można wzbogacić o mięso i kaszę/makaron. Przy rozszerzaniu diety należy pamiętać o tym, że jest to okres kiedy chcemy dać dziecku do spróbowania jak najwięcej różnorodnych produktów. Nie ograniczaj się tylko do jednego rodzaju mięsa, nie wykluczaj ryb ze względu na obawę wystąpienia alergii, nie rezygnuj z produktów dlatego, że Ty ich nie lubisz. Pamiętaj, że produkty pełnoziarniste będą lepszym wyborem, niż te wykonane z mąki pszennej oczyszczonej. Owoce można wzbogacić o np. amarantus ekspandowany lub podać razem z kaszką. Pamiętaj, że kaszka na wodzie nie jest posiłkiem pełnowartościowym, w głównej mierze dostarcza węglowodanów. Do kaszki można dodać łyżeczkę oleju dla dzieci. Kaszka gotowana na mleku będzie zawierać również cenne dla rozwoju dziecka białko, jeśli nie ma przeciwwskazań będzie lepszym wyborem niż ta gotowana na wodzie. Warto wspomnieć o produktach zakazanych przy rozszerzaniu diety, zaliczamy do nich: miód, surowe mięso, ryby i jaja, ser pleśniowy, grzyby leśne, napój ryżowy, soki, produkty wysokoprzetworzone, sól i cukier. Więcej o tych produktach w artykule o produktach zakazanych w diecie niemowląt i małych dzieci.
Na jakie składniki wzrasta zapotrzebowanie dziecka po 6 miesiącu
- Białko
- Tłuszcze
- Żelazo
- Cynk
- Witamina A, D, E
Kiedy podawać posiłki uzupełniające
Odpowiednia będzie pora, kiedy dziecko nie będzie zmęczone i około 30-60 minut po mleku. 6-8 miesięcy 2-3 posiłki uzupełniające, 9-12 miesięcy 3-4 posiłki i 1-2 przekąski. Pod koniec 1 roku życia posiłki stałe powinny stanowić większość pożywienia.
Co do picia?
W pierwszym roku życia dziecka po rozpoczęciu rozszerzania diety, do picia podajemy wyłącznie wodę. Od początku uczymy dziecko picia z otwartego kubeczka, na wyjścia świetnie sprawdzą się bidony np. bbox lub philips. Początkowo dziecko nie będzie wypijać dużej ilości wody, przede wszystkim ma opanować picie z otwartego kubeczka, do nawodnienia nadal służyć będzie mleko. Wodę proponujemy do każdego posiłku oraz kilka razy dziennie posiłkami.
Co z produktami najczęściej alergizującymi?
Jeśli u rodziców dziecka nie występuje silna alergia na któryś z produktów, nie ma sensu eliminować na etapie rozszerzania diety produktów najczęściej alergizujących. Wprowadzamy te produkty do diety dziecka, jednak pamiętajmy o zachowaniu ostrożności, jeśli u dziecka po posiłku pojawią się objawy takie jak: opuchnięte wargi, wysypka w okolicy ust lub na ciele, apatia, senność – może to świadczyć o reakcji alergicznej. Najlepiej prowadzić dziennik podawanych posiłków/produktów, wtedy łatwiej będzie znaleźć alergen. Czy reakcja alergiczna występuje zawsze chwilę po posiłku? Nie, reakcja alergiczna może się pojawić nawet po 72 godzinach. Czy alergia zawsze występuj przy pierwszym podaniu danego produktu? Nie, czasami alergia rozwija się w późniejszym etapie.
Podsumowując podejdź do rozszerzania diety ze spokojem, jeśli obawiasz się podawania kawałków od pierwszych kęsów, śmiało możesz zacząć od papek i karmienia tradycyjnie na łyżeczce, jednak nie zwlekaj z włączeniem do diety kawałków zbyt długo. Unikaj produktów zakazanych w diecie małego dziecka, ze względu na zagrożenie jego zdrowia lub konsekwencji, do których może prowadzić podawanie pewnych produktów np. soli i cukru. Jeśli potrzebujesz dodatkowego wsparcia napisz do mnie. Rozszerzanie diety jest tematem obszernym, którego nie da się zmieścić w jednym artykule, dlatego jeśli interesuje Cię ten temat, zostań z nami.
Bibliografia:
https://pimr.pl/assets/pdf/artykuly/362-367-paediatrics-family-medicine-4-2020-bialek-pl.pdf
https://pimr.pl/assets/pdf/artykuly/362-367-paediatrics-family-medicine-4-2020-bialek-pl.pdf
Brzeziński, M., & Czerwonogrodzka-Senczyna, A. (red.). (2021). Dietetyka pediatryczna. Wydawnictwo Lekarskie PZWL
