Znaczenie kwasów omega w rozwoju dzieci

Wiedza o żywieniu dzieci

Znaczenie kwasów omega w rozwoju dzieci

Jak żywieniowo wspierać funkcjonowanie mózgu dziecka

Agata Roicka · Specjalistka ds. żywienia dzieci

Kwasy tłuszczowe omega-3 oraz omega-6 należą do niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Jak sama nazwa wskazuje, są one konieczne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, dlatego muszą być dostarczane wraz z dietą. Dlaczego są tak istotne? Co oznacza nazwa „omega” i gdzie szukać ich najlepszych źródeł? Odpowiedzi znajdziesz w tym artykule.

Mała lekcja chemii

Rozbijmy skrót NNKT na czynniki pierwsze.

N- Niezbędne (organizm nie potrafi ich sam wytworzyć)

N- Nienasycone (zawierają co najmniej jedno wiązanie podwójne między atomami węgla)

KT- Kwasy tłuszczowe (podstawowy budulec tłuszczów)

Co oznacza “omega” w nazwie kwasu? Pozycję węgla, przy którym znajduje się pierwsze wiązanie podwójne, licząc od końca łańcucha,. Najczęściej mówi się o kwasach omega-3 i omega-6, ale istnieją również omega-9. Te ostatnie są powszechne w diecie, a dodatkowo w razie potrzeby organizm potrafi je sam syntetyzować.

Najistotniejsze NNKT to:

Omega-3:

  • ALA (kwas α-linolenowy),
  • EPA (kwas eikozapentaenowy)
  • DHA (kwas dokozaheksaenowy)

Omega-6:

  • LA (kwas linolowy)
  • ARA (kwas arachidonowy)
  • GLA (kwas gamma-linolenowy)

Kwas α-linolenowy (ALA)

ALA jest niezwykle ważnym składnikiem błon komórkowych - wpływa na ich elastyczność i przepuszczalność. Ponadto przyczynia się do utrzymania prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi i pełni funkcję ochronną układu krążenia. Wspiera też odporność organizmu i jest prekursorem pozostałych kwasów omega-3.

Polskie normy żywienia rekomendują spożycie ALA na poziomie 0,5% energetyczności diety dla wszystkich grup wiekowych.

Główne źródła ALA:

  • olej lniany
  • olej rzepakowy
  • orzechy i oleje tłoczone z orzechów
  • siemię lniane
  • nasiona chia

Organizm może przekształcać ALA do kwasów EPA i DHA, jednak proces ten jest mało wydajny. Jego efektywność zależy m.in. od genów, płci, wieku, ale też proporcji kwasów omega-3 do omega-6 w diecie (najlepiej nie wyższej niż 1:4) i podaży składników takich jak białko, witamina B6, biotyna, wapń, magnez, cynk, czy żelazo. Niestety w praktyce ilość DHA powstająca z ALA zwykle nie pokrywa zapotrzebowania organizmu. Skąd więc czerpać DHA i EPA i jakie mają znaczenie dla zdrowia dzieci?

Ilustracja produktów będących źródłami kwasów omega: oleju, oliwek, awokado, szpinaku, łososia, banana i orzechów.

EPA i DHA

Kwasy EPA i DHA odgrywają kluczową rolę w rozwoju i funkcjonowaniu mózgu oraz narządu wzroku. Kwas DHA najintensywniej gromadzi się w tych strukturach w trzecim trymestrze ciąży i dwóch pierwszych latach życia dziecka.

Badania wskazują, że odpowiednia podaż tych kwasów:

  • poprawia funkcjonowanie wzroku
  • przyspiesza przetwarzanie informacji oraz koncentrację
  • wpływa korzystnie na profil lipidowy
  • wspiera odporność organizmu

Dodatkowo kwasy omega-3 mogą:

  • zmniejszać ryzyko alergii
  • łagodzić przebieg atopowego zapalenia skóry
  • wspierać profilaktykę chorób przewlekłych

Jak może objawiać się niedobór EPA i DHA u dzieci?

  • trudności z koncentracją i uwagą
  • problemy z pamięcią i nauką
  • nasilenie objawów ADHD
  • wahania nastroju, drażliwość, przewlekłe zmęczenie
  • pogorszenie ostrości widzenia (szczególnie w słabym świetle)
  • częstsze infekcje
  • sucha, szorstka skóra
  • nasilenie AZS
  • zaburzenia snu

Źródła DHA i EPA

Najlepszym źródłem kwasów omega-3 są tłuste ryby morskie, owoce morza i algi. Spożywanie ryb 1–2 razy w tygodniu zazwyczaj pozwala pokryć zapotrzebowanie.

Ze względu na ryzyko zanieczyszczeń (np. metylortęcią czy dioksynami), kobiety ciężarne, karmiące oraz małe dzieci powinny starannie dobierać ich rodzaje. Zaleca się ograniczenie ryb drapieżnych oraz zwracanie uwagi na ich pochodzenie.

Dobry wybór:

  • łosoś (zwłaszcza atlantycki)
  • sardynki
  • szprotki
  • dorsz
  • pstrąg
  • makrela atlantycka
  • morszczuk
  • sum
  • flądra
  • ryba maślana
  • owoce morza

Lepiej unikać:

  • rekin
  • miecznik
  • makrela królewska
  • tuńczyk (duże gatunki)
  • szczupak
  • panga
Ilustracja przedstawia rybę oraz porcje łososia.

Zalecane spożycie DHA i EPA

  • Niemowlęta: otrzymują je z mlekiem matki lub mlekiem modyfikowanym
  • Dzieci 1–24 m.ż.: 100 mg DHA/dobę
  • Dzieci > 3 r.ż.: 250 mg EPA i DHA/dobę
  • Kobiety karmiące: min. 200 mg DHA/dobę (400–600 mg przy niskim spożyciu ryb)
  • Kobiety ciężarne: 250 mg EPA i DHA + 200 mg DHA
Suplementację warto rozważyć, gdy podaż z diety jest niewystarczająca, np. kiedy dziecko nie lubi ryb lub cierpi na alergię. Na rynku dostępna jest cała gama suplementów z kwasami omega-3 na bazie olejów rybich oraz alg morskich.

Kwasy omega-6

Najnowsze badania naukowe wskazują, że kwas linolowy (LA) może korzystnie wpływać na zdrowie metaboliczne i układ krążenia, zwłaszcza przy odpowiedniej podaży omega-3. Z kolei kwas arachidonowy (ARA) wchodzi w skład błon komórkowych i pełni funkcje regulacyjne związane z produkcją cząsteczek pro i przeciwzapalnych.

Źródła omega-6:

  • olej słonecznikowy
  • olej sojowy
  • olej kukurydziany
  • olej z pestek winogron
  • pestki i nasiona (szczególnie słonecznik i pestki dyni)
W diecie niemowląt wystarczającym źródłem omega-6 jest mleko matki lub mieszanki mlekozastępcze.

Najważniejsza zasada

Eksperci podkreślają, że kluczem do zachowania zdrowia jest odpowiednia proporcja pomiędzy kwasami omega-6 i omega-3. W typowej diecie zachodniej omega-6 występują w nadmiarze, dlatego warto:

  • ograniczyć żywność wysokoprzetworzoną (twarde margaryny, wyroby piekarnicze, olej kokosowy i palmowy)
  • zadbać o regularne spożycie ryb lub suplementów z omega-3

Bibliografia:

Szajewska H i in. Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne/Pediatria. 2021. T. 18

Rychlik E. i in. Normy żywienia dla populacji Polski. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, 2024

Müller P. Vegan Diet in Young Children. Nestlé Nutrition Institute Workshop Series. 2020; 103–110.

Stepanow K i Liput M. Rola kwasu dokozaheksaenowego (DHA) w prawidłowym rozwoju i funkcjonowaniu mózgu oraz siatkówki. 2018

Kościej A, Skotnicka-Graca U, Ozga I. Rola wybranych czynników żywieniowych w kształtowaniu odporności dzieci. Probl Hig Epidemiol 98.2, 2017: 110-117.

Czerwionka-Szaflarska M., Socha P., Mojska H. i wsp., Stanowisko Grupy Ekspertów w sprawie suplementacji kwasu dokozaheksaenowego (DHA) i innych kwasów tłuszczowych omega-3 w populacji kobiet ciężarnych, karmiących piersią, niemowląt oraz dzieci i młodzieży, Stand. Med. Pediatr., 2023, 20, 505–517

Melina V., Craig W., Levin S. Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian diets. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. 2016; 116 (12), 1970–80

Baroni i in. Vegan Nutrition for Mothers and Children: Practical Tools for Healthcare Providers. Nutrients. 2018; 11(1), 5.

Lemale J. i in. Vegan diet in children and adolescents. Recommendations from the French-speaking Pediatric Hepatology, Gastroenterology and Nutrition Group (GFHGNP). Archives de Pédiatrie. 2019; 26(7), 442–450

Dederko M i in. Wpływ wybranych aspektów dietetycznych na rozwój i przebieg atopowego zapalenia skóry. Medycyna Środowiskowa 28.1. 2025: 34-39.

Bertoni C i in. Alpha-Linolenic Acid and Cardiovascular Events: A Narrative Review. Int J Mol Sci. 2023 Sep 20;24(18):14319.

Visioli F, Poli A. Omega 6 fatty acids: helpful, harmless or harmful? Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2025 Mar 1;28(2):114-120

Źródła obrazów:

W artykule wykorzystano zasoby graficzne Freepik autorstwa:

  • brgfx (pl.freepik.com/darmowe-wektory/ilustracja-o-swiezym-i-nacietym-filecie-lososia_395229405.htm)
  • macrovector (pl.freepik.com/darmowe-wektory/sklad-izometryczny-kwasow-omega-3-6-i-9-z-ilustracji-wektorowych-produktow-bogatych-w-olej_28795200.htm#fromView=search&page=1&position=0&uuid=ab9854e5-214a-4614-a298-a87153fc1f38&query=Omega+3%2C+6%2C+9+isometric+composition)
  • macrovector (pl.freepik.com/darmowe-wektory/omega-3-izometryczne-tlo-z-lososiem-orzechowym-awokado-i-innymi-produktami-bogatymi-w-olej-ilustracji-wektorowych_28794961.htm#from_element=cross_selling__vector)

Znaczenie kwasów omega w rozwoju dzieci | Nutribi