Jak wspierać wchłanianie żelaza? Praktyczne wskazówki

Wiedza o żywieniu dzieci

Jak wspierać wchłanianie żelaza? Praktyczne wskazówki

Promotory i inhibitory biodostępności żelaza + praktyczne propozycje posiłków

Agata Roicka · Specjalistka ds. żywienia dzieci

Żelazo to jeden z kluczowych mikroelementów w diecie dziecka, a jego niedobór zwiększa ryzyko rozwoju anemii. Szczególne znaczenie ma w pierwszych latach życia – u niemowląt około 6. miesiąca życia wyczerpują się zapasy żelaza zgromadzone w okresie płodowym.

Na niedobór żelaza narażone są także niejadki, dzieci na diecie wegetariańskiej oraz cierpiące na choroby przewodu pokarmowego. Do grup ryzyka należą również dzieci eliminujące źródła żelaza z powodu alergii lub nietolerancji pokarmowej oraz dziewczynki w okresie dojrzewania.

Temat niedoboru żelaza i jego źródeł omawiam szerzej w artykule „Żelazo w diecie dziecka – rola, objawy niedoboru i źródła”.

Na szczęście nie tylko ilość żelaza w diecie ma znaczenie. Równie ważne jest to, z czym je łączymy w posiłkach. W dalszej części artykułu podpowiadam, jak w prosty i praktyczny sposób wspierać wchłanianie żelaza w codziennym jadłospisie dziecka.

Warzywa i owoce wspierające wchłanianie żelaza - Nutribi.app

Jak zwiększyć wchłanianie żelaza?

Numerem jeden wśród składników poprawiających przyswajanie żelaza jest witamina C (kwas askorbinowy). Jej korzystny wpływ polega na redukcji jonów żelaza Fe3+ do Fe2+, czyli formy dostępnej dla organizmu.

Główne źródła witaminy C to świeże owoce i warzywa:

  • acerola, dzika róża, czarna porzeczka, rokitnik, cytrusy, kiwi, truskawki
  • papryka, brukselka, kalarepa, kapusta, brokuły, jarmuż, natka pietruszki, szpinak
Pro tip: Witamina C jest wrażliwa na wysoką temperaturę, dlatego najlepiej serwować dziecku surówki. Stopień rozdrobnienia dopasuj do umiejętności dziecka. Możesz zetrzeć produkt na tarce, albo podać w kawałkach do chrupania. Spośród form obróbki termicznej wybieraj gotowanie na parze.

Inne sposoby na zwiększenie biodostępności żelaza

Wchłanianiu żelaza niehemowego sprzyjają także inne kwasy organiczne, np. kwas cytrynowy, jabłkowy, mlekowy, winowy oraz karoteny i retinol. Znajdziesz je również w owocach i warzywach. Podobny efekt można uzyskać dzięki praktykom kulinarnym, takim jak zakwaszanie, fermentacja, kiełkowanie, czy moczenie ziaren i roślin strączkowych.

W praktyce oznacza to sięganie po produkty takie jak:

  • kiszonki (np. kiszona kapusta, ogórki, ale też kalafior, papryka, czy cytryna)
  • pieczywo na zakwasie
  • zakwas z buraka
  • pasty z moczonych strączków (np. hummus)
  • tempeh
Mięso, jako produkt, który wspiera wchłanianie żelaza - Nutribi.app

Tajemniczy czynnik MFP

Coraz więcej mówi się o znaczeniu tzw. czynnika mięsnego (MFP). Jest to grupa substancji aktywnych zawartych w tkance mięśniowej zwierząt, które zwiększają absorpcję niektórych mikroelementów, głównie żelaza i cynku, z posiłków roślinnych. Nie zauważono wyraźnej różnicy pomiędzy intensywnością działania czynnika MFP z mięs czerwonych, drobiu, czy ryb. Istotne jest, aby były podawane wraz z roślinnymi źródłami żelaza w jednym posiłku.

Ważne! Produkty mleczne oraz jaja to składniki pochodzenia zwierzęcego, ale nie zawierają tkanki mięśniowej, więc nie są źródłem czynnika mięsnego.

Co utrudnia wchłanianie żelaza?

Do inhibitorów wchłaniania żelaza należą m.in.:

  • wapń i jego związki (mleko i produkty mleczne)
  • fityniany (rośliny strączkowe, pełnoziarniste zboża, otręby)
  • kwas szczawiowy (szpinak, szczaw, rabarbar, botwina, orzechy, kakao i czekolada)
  • polifenole (czarna i zielona herbata, kakao)
  • błonnik pokarmowy (produkty pełnoziarniste, nasiona, strączki)
  • niektóre białka (kazeina i serwatka z mleka, białka jaj, białko sojowe)

Wymienione produkty są elementami zdrowej diety, jednak warto mieć świadomość, jak korzystnie je komponować. Wiele inhibitorów wchłaniania żelaza paradoksalnie znajduje się w jego źródłach. Wyjątek stanowi nabiał, dlatego postaraj się proponować go w osobnych posiłkach.

Jak to wygląda na talerzu? Praktyczne pomysły na potrawy

  • hummus + chleb na zakwasie + ogórek kiszony
  • gulasz z wołowiny z pomidorami i papryką + kasza gryczana + natka pietruszki
  • curry z soczewicy z brokułami, papryką, szpinakiem i mleczkiem kokosowym + brązowy ryż + nerkowce + natka pietruszki
  • owsianka kakaowa + czarna porzeczka + migdały
  • kaczka + kasza jęczmienna + surówka z buraków i pomarańczy
  • tagine z indyka z soczewicą i suszonymi morelami + kasza jaglana + kiszony kalafior
  • placki owsiane + pasta chałwowa z sezamu i daktyli + truskawki
  • pasta jajeczna + chleb na zakwasie + szczypiorek + papryka
  • kurczak + pesto z natki pietruszki i pestek dyni + makaron pełnoziarnisty
  • pulpeciki z królika + kasza jaglana + brokuł
  • budyń z kaszy jaglanej i żółtka na napoju migdałowym + czerwone owoce
  • tortille pełnoziarniste + kurczak + fasola + papryka + rukola
  • kakaowe gofry gryczane + masło migdałowe + dżem z czarnej porzeczki

Wspieranie wchłaniania żelaza nie wymaga eliminowania wartościowych produktów z diety dziecka — kluczowe są świadome połączenia i regularność w codziennych wyborach.

Bibliografia

  • Rychlik E. i in. Normy żywienia dla populacji Polski. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, 2024
  • Consalez F., Ahern M., Andersen P., Kjellevold M. The Effect of the Meat Factor in Animal-Source Foods on Micronutrient Absorption: A Scoping Review, Advances in Nutrition, volume 13, issue 6, 2022, pages 2305-2315.
  • Lemale J. i in. Vegan diet in children and adolescents. Recommendations from the French-speaking Pediatric Hepatology, Gastroenterology and Nutrition Group (GFHGNP). Archives de Pédiatrie. 201; 26(7), 442–450
  • Müller P. Vegan Diet in Young Children. Nestlé Nutrition Institute Workshop Series. 2020; 103–110.
  • Melina V., Craig W., Levin S. Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian diets. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. 2016; 116 (12), 1970–80
  • Baroni i in. Vegan Nutrition for Mothers and Children: Practical Tools for Healthcare Providers. Nutrients. 2018; 11(1), 5
  • Kunachowicz H., Przygoda B., Nadolna I., Iwanow K.: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. PZWL, Warszawa, 2017.

Jak wspierać wchłanianie żelaza? Praktyczne wskazówki | Nutribi